Na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 breekt een nieuwe bestuursperiode aan. Dat betekent nieuwe gezichten, nieuwe energie en dezelfde grote woonopgaven. Daarom organiseerde de Vereniging Friese Woningcorporaties (VFW) op 24 juni een kennis- en netwerkbijeenkomst voor raadsleden, wethouders en corporatiebestuurders uit heel Fryslân. Doel van de avond was kennismaken met elkaar en met de wereld van de woningcorporaties.

Samen leren

Dagvoorzitter Els Birkenhäger opende de avond bij Aeres vmbo/mbo. Ze stond stil bij de locatie. Want bij Aeres worden de bewoners van de toekomst opgeleid. De keuzes die gemeenten en corporaties vandaag maken, bepalen hoe Fryslân er morgen uitziet. De bijeenkomst stond daarom in het teken van leren, verwachtingen uitspreken en samenwerken.

Inzicht in de woonopgave

Eerst stelde Elze Klinkhammer, voorzitter van de VFW, de vereniging kort voor. Daarna volgden drie presentaties. Melanie Maatman (Actium) vertelde over de geschiedenis van woningcorporaties. Jochem Reinders (Provincie Fryslân) ging in op de nieuwe Wet versterking regie op de volkshuisvesting. Chantal Droste (Elkien) lichtte het position statement van de VFW toe. Dit position statement had de VFW eerder al gedeeld met de gemeentes in Fryslân. De rode draad was duidelijk: de woonopgave gaat over veel meer dan alleen bouwen.

Van inzicht naar samenwerking

Na de presentaties gingen de deelnemers in groepen aan de slag met vier thema’s uit het position statement. Ze spraken over:

• het versnellen van woningbouw;
• het behouden van investeringsruimte;
• zorgzame buurten;
• een goede leefomgeving.

De gesprekken leverden veel ideeën op. Zo werd gepleit voor minder regeldruk, meer ruimte voor innovatieve woonvormen en een betere samenwerking tussen gemeenten, corporaties, zorgorganisaties en bewoners. Ook werd duidelijk hoe ingewikkeld de financiële keuzes van corporaties zijn. En hoe belangrijk doorstroming, leefbaarheid en sociale samenhang zijn voor een toekomstbestendig Fryslân.

De oogst van de avond

De bijeenkomst zorgde voor meer begrip voor elkaars positie en uitdagingen. De conclusie was helder: de grote woonopgaven kunnen we alleen oplossen als gemeenten, corporaties, provincie, huurdersorganisaties en maatschappelijke partners samen optrekken. Zoals Chantal Droste het verwoordde: “Blijf met elkaar in gesprek, versterk elkaar, denk in oplossingen en voorkom polarisatie.” Alleen zo bouwen we samen aan voldoende woningen en aan buurten waar mensen prettig wonen en samenleven.

Op woensdag 10 december kwamen ruim 50 medewerkers van Friese woningcorporaties bijeen voor een themabijeenkomst over ondermijning. De bijeenkomst was in de voormalige gevangenis Blokhuispoort in Leeuwarden.  Ook vier wijkagenten namen deel. De ochtend werd georganiseerd door de Vereniging Friese Woningcorporaties (VFW) en stond in het teken van leren, delen en samenwerken.

Samen sta je sterker

Dagvoorzitter Els Birkenhäger opende de ochtend. Daarna benadrukte VFW-voorzitter Elze Klinkhammer het belang van samenwerking tussen corporaties. Acht van de tien Friese corporaties zijn aangesloten bij de VFW, maar ook niet-aangesloten corporaties waren welkom. Samen werken corporaties onder meer aan de woningopgave, solidariteit bij financiële vraagstukken en gezamenlijke personeelsplanning. Elze riep op om elkaar actief op te blijven zoeken: “Met elkaar halen we het maximale eruit voor onze Friese huurders.”

Ondermijning in beeld

Johan Warmerdam van Bureau Drugszaken nam de deelnemers mee in de wereld van ondermijning. Hij liet zien hoe onder- en bovenwereld met elkaar verweven kunnen raken, bijvoorbeeld via witwassen of sponsoring. Aan bod kwamen onder andere hennepteelt, synthetische drugs, het herkennen van signalen en aandachtspunten voor corporaties in de praktijk. 

Workshops en rondleiding

De deelnemers volgden een workshop over uitbuiting, ondermijnende criminaliteit of een rondleiding door de Blokhuispoort met een oud-bewaarder. In de workshops stond het herkennen van signalen centraal. Ook kregen deelnemers tips hoe ze hiermee om kunnen gaan. Niet meteen zelf ingrijpen, maar zorgvuldig signaleren en melden. De rondleiding gaf extra context bij de locatie en de geschiedenis van de Blokhuispoort.

Samen verder

De ochtend werd afgesloten met een gezamenlijke terugblik en een oproep om samen alert te blijven. De VFW nodigt de aanwezige corporaties uit om dit thema gezamenlijk verder te verdiepen en kennis en ervaringen te blijven delen.

 

De coalitie is van plan de sociale huren voor maar liefst 2 jaar te bevriezen. Hoewel dit sympathiek klinkt voor huurders, heeft het enorme gevolgen voor de sociale huursector in Fryslân. Deze plannen staan haaks op gemaakte afspraken, beperken onze investeringsruimte enorm en gaan ten koste van het onderhoud en verduurzaming van de woningen van huurders en beschikbaarheid van woningen voor woningzoekenden.

Nationale Prestatieafspraken in de prullenbak

In december ondertekenden we nog de Nationale Prestatieafspraken, die woningzoekenden en huurders juist zouden helpen. Met een huurbevriezing gooit de coalitie deze gemaakte afspraken in de prullenbak en kiest zij voor symboolpolitiek waar huurders en woningzoekenden niet beter van worden. Als deze plannen doorgaan en mogelijke compensatiemaatregelen niet toereikend blijken te zijn, zetten de corporaties van de Vereniging Friese Woningcorporaties (VFW) noodgedwongen een streep door de regionale woondeals. Want op deze manier kunnen wij onmogelijk aan de gezamenlijke volkshuisvestelijke opgave voldoen.

Geen investeringsruimte bij huurbevriezing

Als de huren bevriezen, wordt onze investeringscapaciteit veel kleiner. Dit heeft verstrekkende gevolgen, namelijk:

• We moeten nieuwbouwprojecten schrappen.
• We kunnen minder woningen verduurzamen.
• We kunnen minder herstructureringsprojecten uitvoeren.

Deze investeringen zijn juist hard nodig. Hiermee zorgen we namelijk voor kortere wachttijden voor woningzoekenden, meer wooncomfort voor huurders en lagere energielasten. We hopen dat het niet zover komt dat we moeten inleveren op onze basiskwaliteit.

Geen handtekening onder regionale woondeals

Zonder deugdelijke compensatie kunnen wij niet blijven staan voor de kwaliteit van woningen van onze huurders en kunnen wij niet meer woningen bouwen en bestaande woningen verduurzamen. En dat is precies wat wij voor huurders en woningzoekenden willen doen. Deze plannen maken het onmogelijk om de huidige woondeals uit te voeren of een bijdrage te leveren aan de herijking van de woondeals die momenteel plaatsvindt in Friesland. Wij stappen daarom uit het provinciale overleg als er geen goede oplossing komt. De insteek was samenwerking, maar de regering zet corporaties op deze manier volledig buitenspel.

Huurders verdienen een goede, betaalbare woning

De VFW-corporaties staan voor goede en voldoende woningen voor huurders. Hier hebben zij recht op. Met deze aangekondigde huurbevriezing kunnen wij onvoldoende goede en betaalbare woningen realiseren. Hiermee laat de regering huurders, woningzoekenden en woningcorporaties in de kou staan. Dat kan toch niet het doel zijn van deze plannen?

De vraag naar sociale huurwoningen in Fryslân blijft toenemen. Dit blijkt uit onderzoek van het Planbureau Fryslân, dat mede op verzoek van het sociaal verhuurbedrijf WoonFriesland, de Vereniging van Friese Woningcorporaties (VFW)¹⁾ en de Friese huurdersorganisaties is uitgevoerd.

De gemiddelde inschrijfduur is gestegen, het aantal reacties per aangeboden huurwoningen is toegenomen en de doorstroming laat een dalende ontwikkeling zien. Deze ontwikkelingen komen in de meeste opzichten overeen met de trends uit de voorgaande rapportage van vraagdrukcijfers.

Gemiddelde inschrijfduur is nu 41 maanden

In de periode van 2017/2018 tot 2022/2023 is de gemiddelde inschrijfduur van een actief woningzoekende in de provincie Friesland steeds verder toegenomen van 28 naar 41 maanden. In dezelfde periode is het gemiddelde aantal reacties op de door de corporaties aangeboden woningen gestegen van 47 naar 87. Daarnaast is het aantal woningen dat voor verhuur beschikbaar kwam met 15 % gedaald. Dit betekent dat de corporaties in Friesland in vergelijking met vijf jaar geleden in 2023 ruim 900 woningzoekenden minder aan een woning hebben kunnen helpen.

Gegevens komen van negen Friese corporaties

Het onderzoek is gedaan op basis van vier indicatoren: inschrijftijd, reactiegraad, slaagkans en mutatiegraad die in samenhang zijn geanalyseerd. De gegevens komen van negen corporaties in Friesland en hebben betrekking op de afgelopen zeven jaar. De meest recente resultaten over de periode (2022-2023) worden vergeleken met de vijf vorige metingen over de periode 2017 t/m 2022.

Oorzaken van de hogere vraagdruk

Een aantal ontwikkelingen speelt een rol. Aan de ene kant neemt de vraag toe en aan de andere kant neemt het beschikbare aanbod door verschillende oorzaken af. De vraagdruk neemt verder toe door de geringe doorstroming van ouderen vanuit gezinswoningen naar andere woonvormen, de geringe doorstroming vanuit de sociale huur naar de koopsector als gevolg van de hoge koopprijzen en de huisvesting van bepaalde aandachtsgroepen, waaronder statushouders. Ook is er toenemende belangstelling van de wat hogere inkomens met recht op een sociale huurwoning. Het gaat dan om inkomens tot maximaal € 52.671. Het aanbod neemt af doordat er minder woningen vrijkomen als gevolg van o.a. huurverlaging en de hoge vraagdruk. Tot slot neemt de omvang van de sociale huurwoningenvoorraad nauwelijks toe.

Vraagdruk vooral bij eengezinswoningen, relatief gunstig voor ouderen

Uit het onderzoek blijkt ook dat de toename van de vraagdruk zich vooral voordoet bij grondgebonden woningen en dat de vraagdruk van of naar appartementen min of meer stabiel is gebleven. Daarnaast valt het op dat de situatie op de sociale huurmarkt relatief het meest gunstig is voor ouderen. Er is betrekkelijk veel aanbod van ouderenwoningen en weinig vraag van ouderen.

Wat levert het onderzoek op?

De cijfers geven veel inzicht. Tegelijkertijd roept het ook vragen op. Hoe kan het bijvoorbeeld dat de verschillen in vraagdruk tussen grote en kleine kernen kleiner wordt.  Kunnen woningzoekenden nog wonen waar ze ‘willen’ of worden ze vanwege marktomstandigheden min of meer gedwongen om te gaan wonen waar ze ‘kunnen’? Ofwel huren veel huurders vanwege de grote drukte op de woningmarkt een woning die niet of slechts in beperkte mate voldoet aan hun woonwensen?

Daarnaast roepen de cijfers ten aanzien van de woningbehoefte van ouderen vragen op. Is er wel behoefte aan meer woningen voor ouderen? We zien dat er veel aanbod voor ouderen beschikbaar is en dat er onder ouderen weinig vraag naar sociale huurwoningen is. Algemeen wordt door beleidsmakers verwacht dat door de vergrijzing er steeds meer behoefte gaat ontstaan aan woningen geschikt voor ouderen, terwijl de huidige praktijk dit (nog) niet laat zien. De vraag is nu of er wel sociale huurwoningen specifiek voor ouderen gerealiseerd moeten gaan worden; of dat de behoefte aan extra woningen vooral moet worden ingevuld voor andere soorten huishouden zoals kleine huishoudens van jongere leeftijd of andere inkomensgroepen.

In gesprek met gemeenten en huurdersorganisaties over de oplossingsrichtingen

Met dit soort vragen in het achterhoofd gaan corporaties, huurdersorganisaties en gemeenten met elkaar in gesprek om ideeën, standpunten en mogelijke dilemma’s met elkaar te delen. Dit vindt plaats tijdens het maken van de lokale prestatieafspraken. Ook wordt dit najaar een bijeenkomst met alle corporaties, huurdersorganisaties, zorgorganisaties en gemeenten in Friesland georganiseerd.

 

Het rapport vindt u op de site van het Planbureau Fryslân via deze link.